Macht en regels

Centraal in dit kernconcept staat de vraag in hoeverre gedrag wordt bepaald door eigen vrije wil of door wat anderen impliciet of expliciet van je verwachten of afdwingen. Dit vormt de basis voor het besef wat macht is, hoe je macht kunt krijgen en hoe macht wordt uitgeoefend. Een belangrijk aspect van het uitoefenen van macht is het bestaan van ongeschreven en geschreven regels. Ook jonge kinderen beseffen dat er regels zijn en dat die er ook moeten zijn. Pas op latere leeftijd zijn leerlingen hier bewust mee bezig, ontdekken zij de mechanismen die aan macht en regels ten grondslag liggen en stellen ze regels ter discussie. Regels en wetten zijn nodig om goed met elkaar te kunnen samenleven of samen te spelen en te werken, zonder dat voortdurend de machtsvraag speelt. Regels brengen een ordening aan. Een groep heeft regels nodig om als groep en als individu binnen de groep te kunnen functioneren. Dat geldt zowel voor een kleine groep (gezin, klas) als voor een land. Het stellen van regels kan autoritair gebeuren (alle macht is in handen van één persoon of een kleine groep) of heel democratisch (iedereen heeft een stem in het geheel en evenveel macht). Het besef van de verandering die onze maatschappij in dit opzicht heeft doorgemaakt van de Middeleeuwen tot heden en de verschillen met andere culturen, maken eveneens deel uit van dit kernconcept. Informele machtsuitoefening ontstaat door impliciete regels of druk binnen een groep om je aan bepaalde codes te houden. Impliciete afspraken bepalen in belangrijke mate de cultuur van een volk. Macht speelt overal en in allerlei maatschappelijke domeinen. Ook bij kleine kinderen is macht belangrijk, omdat zij al vroeg ontdekken hoe zij invloed op hun omgeving kunnen uitoefenen en anderen kunnen manipuleren en omgekeerd. Het kernconcept Macht en regels richt zich op de vraag wie de baas is op school, in het spel, op een club, van een land, in Europa en in de wereld en waarom dit zo is. Bewuste en onbewuste beïnvloeding in relaties komen aan de orde. Ook komen kenmerken van leiderschap aan de orde. De macht van één persoon beïnvloedt de vrijheid van anderen. De lust naar macht en de drang naar vrijheid hebben ook een belangrijke rol gespeeld in de geschiedenis (staatsvormen) en zijn de oorzaak van veel oorlogen. Dit kernconcept beslaat daarom een belangrijk deel van de vakken geschiedenis en staatsinrichting.


Ga terug